Jak radzić sobie psychicznie po ataku terrorystycznym w Krakowie?

Kategoria: Emocje
AUTORKA: Marta Mizera

Szok, niedowierzanie, zaskoczenie, strach, wściekłość, rozpacz, ulga, poczucie winy. Pierwsza w Polsce strzelanina oprócz ofiar pozostawia po sobie wiele silnych uczuć, które trudno nam pomieścić. Jak sobie radzić mentalnie? Jak przeżyć ten czas w kontakcie z emocjami (swoimi i innych), ale bez popadania w nadmierny lęk, silną nienawiść, poszukiwanie sensacji czy spiralę konfliktów?

Mieszane uczucia

Pomieszczenie wielu silnych i mieszanych uczuć jednocześnie zawsze wymaga dużej dojrzałości psychicznej, a przy tak tragicznych wydarzeniach jest dużo trudniejsze niż na co dzień. Przyjrzyjmy się więc temu, jakie uczucia uruchamiają się w nas teraz uruchamiają, dlaczego mogą być trudne i jak sobie z nimi radzić.

Wściekłość

Złość po krakowskiej masakrze jest tak intensywna, że u większość odczuwa zmienia się raczej we wściekłość. To uczucie bardzo energetyzujące. W ciele odczuwamy je najczęściej jako wzmożoną siłę w rękach i nogach, często również jako ciepłą czy gorącą energię, która rozpiera klatkę piersiową, idzie w górę, chciałaby się wydobyć ust w postaci krzyku.

W przypadku ataku terrorystycznego wściekłość wywołuje w nas szczególne okrucieństwo ze strony sprawcy, a także rozmiar i niesprawiedliwość krzywd, których się dopuścił. To z wściekłości rodzi się w nas pytanie, które wybrzmiewa naokoło, chociaż nikt nie ma na nie dobrej odpowiedzi: „jak można?!”.

Strach

Poziom przemocy i zimnego okrucieństwa terrorysty, liczba zabitych i rannych oraz kolosalna utrata poczucia bezpieczeństwa wywołują z kolei strach. To pierwotne uczucie jest bardzo adekwatne w tej sytuacji: bo jak tu się nie bać, gdy spacer po krakowskim rynku w piękną, jesienną sobotę może zmienić się w krwawą jatkę w ułamku sekundy? Jak się nie bać, gdy śmigają kule, a o życiu i śmierci decydują ułamki sekund, milimetry, to czy blisko była brama albo przypadek, że akurat w tym momencie ktoś wszedł do środka kawiarni na espresso? Boimy się i to uczucie szybko nie minie, bo nie wiemy, czy to dopiero początek? Jak się chronić? Czy rząd wprowadzi zmiany, które pomogą zwiększyć bezpieczeństwo? A jeśli tak, to czy jakiekolwiek zmiany są w stanie powstrzymać kolejne podobne ataki?

Strach przeżywamy na trzy możliwe sposoby, bo nasz układ nerwowy w ułamku sekundy wrzuca nas w jeden z trybów: walkę, ucieczkę lub zamrożenie. W jakim bylibyśmy w razie ataku? Trudno powiedzieć. “Tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono”.

Rozpacz

Przychodzi często później, gdy opadnie szok i pierwsza fala wściekłości. Opłakujemy ofiary ataku, ale nie tylko. Żegnamy się też z beztroską i niewinnością, która skończyła się w ciągu zaledwie paru minut; z poczuciem bezpieczeństwa, które braliśmy za oczywistość i które tak trudno będzie odbudować. Rozpacz jest jak morskie fale: wzbiera się stopniowo, aż w końcu jej nadmiar musi znaleźć ujście i wylać się łzami, żeby potem opaść. Wiele osób boi się smutku i rozpaczy, bo mocno nas zatrzymują, a nie dodają energii do działania, jak wściekłość czy strach. Tymczasem to one przynoszą najcenniejsze refleksje i to dzięki nim uczymy się doceniać. i pielęgnować to, co dobre, co zostało, co ważne i cenne.

Wdzięczność

Tragiczne chwile odsłaniają do szpiku kości zło – ale również dobro. Możemy więc czuć falę wdzięczności do policjantów, którzy uratowali setki ludzi ryzykując życiem; do chirurgów, pielęgniarek, ratowników i przechodniów, którzy rzucili się innym na pomoc i tamowali krwotoki rannych. Wdzięczność zalewa nas ciepłą, złotą falą, unosi do góry klatkę piersiową, czasem przepływa przez gardło i oczy falą wzruszenia. Bliskie spotkanie ze śmiercią przypomina o wdzięczności za życie, bo na co dzień raczej nie myślimy o jego kruchości tak intensywnie, jak teraz.

Ulga

Idzie pod rękę z wdzięcznością. Z ciała schodzi napięcie. Już po wszystkim. Ten człowiek już nikogo więcej nie skrzywdzi. Ranni przeżyli. Dobrze, że mnie tam nie było. W takich chwilach ulga wcale nie jest łatwym uczuciem. Miesza się często z poczuciem winy, strachem lub smutkiem, bo przypomina o niesprawiedliwości i całkowitej przypadkowości losu.

Jak nie popaść w lęk, nienawiść, konflikty?

Jeśli jakaś emocja jest dla nas trudna, a nasza nieświadomość ma ją na “czarnej liście”, trudniej nam ją świadomie przeżywać. I to właśnie ta szybka, odruchowa ocena naszej nieświadomości jest źródłem lęku, który w ciele przejawia się natychmiastowym napięciem, a na dłuższą metę nawet somatyzacjami.

Jako terapeutka i coachka pracująca w podejściu ISTDP (z ang. Intensywna Krótkoterminowa Psychoterapia Psychodynamiczna), definiuję lęk jako stan napięcia wywołany zbyt trudnymi uczuciami. Strach jest psychologiczną obrona przed zagrożeniem z zewnątrz, a lęk – przed zagrożeniem z wewnątrz.

Gdy jakieś uczucie jest dla nas zbyt trudne czy intensywne, a przez to zagrażające, automatycznie je wtedy tłumimy. A ceną zablokowania emocji przed swobodnym przeżywaniem jest lęki napięcie oraz szereg psychologicznych mechanizmów obronnych. Są wśród nich np. katastrofizacja, natłok natrętnych myśli, obsesyjne sprawdzanie wiadomości, skłoność do konfliktów (a nawet ich prowokowanie) albo wycofanie, bezradność czy pesymizm.

 

Oto, co możesz robić, żeby przeżyć narodową żałobę i kolejne trudne tygodnie świadomie i bez popadania w żadną ze skrajności:

1. Bądź na bieżąco, ale nie karm oczu i serca tanią sensacją. Kolejne drastyczne obrazy, niepokojąca muzyka w tle, komentarze przypadkowych osób nie dostarczą Ci nowych informacji, za to będą podburzać już trudne emocje i zwiększać stres.

2. Zaakceptuj to, na co nie masz wpływu. To jest jedna z najtrudnieszych rzeczy do pomieszczenia, ale zaprzeczanie rzeczywistości, gdybanie (”to by się nie zdarzyło, gdyby…”) i wymądrzanie się po szkodzie nie zmieni niestety tego, że życie jest kruche, los niesprawiedliwy, a śmierć bywa tak bezsensowna i przypadkowa.

3. Zrób to, to możesz. Żeby nie utonąć w poczuciu bezradności, pomyśl o tym, co możesz zrobić i na co masz wpływ. Możesz wpłacić pieniądze na zbiórkę dla ofiar ataku; znaleźć sposób na uhonorowanie pamięć ofiar; szukać wsparcia w religii czy praktykach duchowych; powtórzyć umiejętności z zakresu udzielania pierwszej pomocy i dowiedzieć się, jak zachowywać się w przypadku strzelaniny; szukać pocieszenia i wsparcia w rozmowach z bliskimi. Gdy jest Ci trudno, możesz iść na konsultację do psychologa czy psychoterapeuty. A pamietając, jak kruche jest życie, może warto też zrobić coś, co ciągle odkładasz na później…?

4. Zauważaj i nazywaj emocje oraz pozwól sobie na ich swobodne przeżywanie. Bez oceniania, czy są “normalne”, “czy powinnaś/powinieneś tak czuć”. Uczucia, chociaż bywają trudne i nieprzyjemne, niosą za sobą cenne informacje, pokazują Twoje wartości w obliczu krzywdy, ujawniają Twoje potrzeby, pomagają podejmować decyzje. Pamiętaj przy tym, że czucie emocji i zachowania podejmowane pod ich wpływem to nie to samo. Nasze reakcje są naszym wyborem, dbajmy więc o to, żeby móc w sercu czuć wściekłość, ale nie pozwalać sobie na słowa nienawiści czy pogardy.

5. Reguluj układ nerwowy. Czas większego napięcia to dobry moment, żeby sięgnąć po wszelkie sposoby na rozluźnienie ciała i wyregulowanie układu nerwowego. Moje ulubione sposoby na regulację znajdziesz W TYM ARTYKULE.

 

Mam nadzieję, że ten krótki artykuł okaże się przydatny. Na pewno nie wyczerpuje tematu, ale chciałam na gorąco podzielić się wiedzą, którą sama stosuję w tym trudnym czasie. Jak większość Polek i Polaków jestem zdruzgotana tym atakiem, wzbudził we mnie ogrom uczuć i myśli.

Trzymajmy się wszyscy razem, pamiętajmy, że zło ma korzenie w obojętności, pogardzie i podziałach i doceniajmy każdy przejaw dobra, odwagi i solidarności – a jest ich sporo.

Łączę się w bólu z bliskimi wszystkich ofiar ataku – proszę przyjąć najszczersze wyrazy współczucia.

Więcej inspirujących artykułów

Skąd się bierze pogarda w związku?

Skąd się bierze pogarda w związku?

Zaczynasz rozmowę z partnerem i czujesz, że rośnie między Wami napięcie. I już przeczuwasz, że za chwilę się pokłócicie. Napięcie będzie rosło dalej, a w Was z każdym słowem pojawi się coraz więcej złości, urazy i żalu. Dojdzie do wybuchu, poranicie się, a naprawienie...

czytaj dalej
Największy paradoks wybuchów złości

Największy paradoks wybuchów złości

Postanawiasz być spokojna. Idzie Ci to całkiem dobrze przez cały dzień albo nawet kilka dni czy tygodni. Aż pewnego razu, w najmniej spodziewanym momencie, gdy wydarza się coś naprawdę drobnego, co teoretycznie nie powinno wyprowadzić Cię z równowagi wydarza się…...

czytaj dalej
Dlaczego bierzesz na siebie zbyt dużo?

Dlaczego bierzesz na siebie zbyt dużo?

Założę się, że znasz baśń o Kopciuszku. Ciekawa jestem, czy ją lubisz? Bardzo możliwe, w końcu to historia o biednej dziewczynie, która straciła w życiu wszystko to, co kochała, ale umiała nadal pozostać dobra, łagodna i optymistyczna. Mam jednak z tą opowieścią duży...

czytaj dalej